Creative Problem Solving; een route naar innovatieve oplossingen

Augustus 2023, Bram Muller

Dé grondleggende theorie in creatief denken is Creative Problem Solving. Ruim tachtig jaar geleden ontwikkelde Alex Osborn deze methodiek, waarin je op een gestructureerde manier creatief problemen oplost. Creative Problem Solving, kortweg CPS, is de basis van veel andere methodieken in creatief denken. Vanuit STORMPUNT hebben we CPS omarmd en vormt het de basis waar vanuit we werken. Hoog tijd dus dat we aan deze methode een blog wijden, met uiteraard ons eigen STORMPUNT sausje!

Het ontstaan van Creative Problem Solving

In de jaren veertig van de vorige eeuw viel het de Amerikaanse reclameman Alex Osborn op dat er binnen traditionele vergaderingen weinig creatieve ideeën kwamen bovendrijven. Uit angst voor kritiek of afwijzing zag hij dat mensen terughoudend waren in het delen van hun gedachten. Osborn kwam erachter dat een veilige omgeving waarin er geen plek is voor oordeel of kritiek, een enorme boost geeft aan creativiteit binnen groepen. Door in te zetten op kwantiteit boven kwaliteit, vreemde en wilde ideeën te omarmen en voort te bouwen op elkaars input, bleek men tot de meest innovatieve ideeën te komen. Dit concept noemde hij ‘brainstorming’.

Een belangrijk uitgangspunt in Creative Problem Solving is dat Osborn twee manieren van denken onderscheidde: divergeren, waarbij je zoveel mogelijk inzichten of ideeën genereert en convergeren, waarbij je de ideeën beoordeelt en keuzes maakt. Je kunt het zien als rijden in een auto, waarbij divergeren gas geven is, en convergeren remmen. Beide zijn ontzettend belangrijk, maar als je het tegelijk doet kom je nergens. Daarom is het van belang om deze twee manieren van denken in het creatieve proces van elkaar te scheiden.

Samen met professor Sidney J. Parnes ontwikkelde Alex Osborn zijn methode door tot het wetenschappelijk bewezen Creative Problem Solving proces, zoals we dat nu kennen. Daarin onderscheiden zij verschillende fases in een creatief proces. In de afgelopen jaren is het model aangepast en uitgebreid. We lopen je door de stappen heen zoals wij die vanuit STORMPUNT gebruiken.

De fases van CPS

Zoals je in het plaatje hieronder kunt zien bestaat Creative Problem Solving uit vier fases. In het midden van het model vind je de middenstip, die noemen wij ook wel ‘de cockpit’. Hierin overzie je de situatie. Je verzamelt informatie, beoordeelt wat er nodig is en maakt keuzes. Zie het als een plek waar je tussen de fases door en wanneer je in een fase aan het werk bent steeds naar terug kunt gaan.

De stappen in het model zijn in een ruitvorm geplaatst. Dat is niet omdat het er zo prachtig uitziet, maar omdat het in elke fase ook gaat om divergeren en convergeren. Het zal je misschien verbazen, maar dit doe je dus in elke fase opnieuw en vaak meerdere keren achter elkaar. Het is daarom zaak om scherp te houden waar je in je proces zit, om te voorkomen dat je tegelijk gaat ‘gas geven’ en ‘remmen’.

Laten we de fases eens bekijken:

• Verkennen (clarification)
  Deze fase bestaat uit het ontwikkelen van een visie en het formuleren van uitdaging. Bij visievorming is er alle ruimte om te dromen over de toekomst. Hierin maak je helder wat de ‘stip op de horizon’ zou kunnen zijn. Je verzamelt informatie, stelt vragen, ontwikkelt en verkent. Bij het formuleren van de uitdagingen maak je helder welke uitdagingen er op dit moment zijn. Je ontrafelt de kern van de kwestie, zonder bezig te zijn met het oplossen ervan. Hierdoor maak je scherp waar je mee aan de slag wil gaan.

• Ideevorming (ideation)
  De meeste mensen denken bij brainstormen aan deze fase, wanneer je heel veel ideeën bedenkt. En ondanks dat creativiteit in alle fases belangrijk is, gebruik je in deze fase je verbeelding in ieder geval volop! Dat doe je door op zoek te gaan naar vernieuwende oplossingen. Je bedenkt talloze ideeën, zonder je zorgen te maken over haalbaarheid. Kwantiteit gaat boven kwaliteit. Tweevoudig Nobelprijswinnaar Linus Pauling zei hierover: ‘The best way to have a good idea is to have a lot of ideas.’ In deze fase gebruiken wij veel assocatietechnieken om het brein te prikkelen. Aan het eind van deze fase breng je scherpte aan, door de berg aan ideeën terug te brengen tot een selectie van goede ideeën.

• Ontwikkelen (development)
  Vervolgens is het tijd om een gekozen idee handen en voeten te geven. Dat doe je in de ontwikkelfase. Combineer je idee met andere ideeën die versterkend kunnen werken en werk de details uit. Bedenk wat de positieve punten zijn, waar er verbeterpunten liggen en hoe je die zou kunnen oplossen. In deze fase maak je scherper wat je met een idee bedoelt.

• Implementeren (implementation)
  In de laatste fase is het tijd om ideeën te realiseren. Je smeedt een plan, bekijkt of het haalbaar is of hoe je het haalbaar kunt maken en zet het in beweging. Wie zijn er nodig om deze oplossing tot een succes te maken en hoe zorg je dat je hen aan je kant krijgt? Deze fase transformeert concepten in tastbare actie en resultaten. Hier ga je dus lekker aan de slag!

• De situatie overzien (assessing the situation)
  In het midden van het model vind je de cockpit. Hier beoordeel je de stand van zaken, verzamel je informatie en maak je keuzes. Want wellicht kom je er tijdens de ideevorming wel tot de conclusie dat je toch een stap terug moet naar het formuleren van de goede uitdaging. Blijkt dat je toch wat meer informatie nodig hebt, om een goed actieplan te kunnen maken. Of kun je een stap overslaan, omdat die stap niet nodig is. In de middenstip evalueer je, onderzoek je en neem je beslissingen.

Creative Problem Solving ziet er op het oog uit als een gestructureerd proces. Maar natuurlijk is de praktijk weerbarstiger dan de theorie. Het model is dan ook vooral bedoeld om mee te spelen. Je hoeft de stappen niet lineair te doorlopen. En je kunt na beoordeling in je ‘cockpit’ altijd besluiten om een stap terug te doen, of misschien het proces zelfs wel te stoppen. Zie het dus vooral als een goede basis om een creatief proces te ontwerpen en te begeleiden.  Zo is het ook bedoeld!

Mindset matters

De fases in het proces zijn mooi, maar dat alleen is niet voldoende. Om succesvol creatief problemen op te lossen is een creatieve mindset minstens zo belangrijk. Waarbij je bewust soms je oordeel parkeert, durft te falen en te experimenteren en je creatieve skills optimaal gebruikt. Want zonder die creatieve mindset kom je er niet! In eerdere blogs schreven we al veel over het voorkomen van ideekilllers, de creatieve spelregels in een proces die je helpen in de divergeer- en convergeerfase en het boosten van je creative confidence. Leuk om zelf mee aan de slag te gaan!

Leesvoer

Samenvattend: Creative Problem Solving is een gestructureerde methode om tot vernieuwing te komen. Het daagt je uit om conventioneel denken te overstijgen en nieuwe perspectieven te verkennen. Wil je dus met een wens of uitdaging aan de slag? Bekijk dan eens welke stappen in CPS je daarbij wil doorlopen. En wil je meer lezen over de methode, dan is het boek Creativity Rising, Creative Thinking and Creative Problem Solving in the 21th century een enorme aanrader. Lees je liever in het Nederlands? Het boek iDNA is ook een fijn en overzichtelijk boek. Genoeg inspiratie en verdieping te vinden dus!