Toekomstdenken in 5 stappen: zo doe je dat

Oktober 2026, Lisa Unlandt en Ramona Walschots

Hoe ziet de toekomst eruit? Zelfs zonder dat precies te weten, kun je je er wel heel goed op voorbereiden. Door te toekomstdenken. Dat maakt je namelijk wendbaar, wat de toekomst ook brengt. En het geeft je richting. Maar wat is dat ‘toekomstdenken’ nou precies? Welk concepten liggen eraan ten grondslag? En vooral: hoe pas je het zelf toe? Dat lees je in deze blog.

Wat is toekomstdenken?

Toekomstdenken is een skill die je helpt om toekomstbestendige keuzes te ontwikkelen. In een hele kleine notendop: je kijkt naar wat er om je heen gebeurt (signalen), clustert bij elkaar horende signalen op basis van (trends) en bedenkt van daaruit toekomstscenario’s. Door die toekomstscenario’s scherp te hebben, kun je vervolgens anticiperen op de toekomst: wat kun je doen om dit scenario te voorkomen? Of juist aan te moedigen?

Op de foto: Ramona met de Toekomst Toolbox tijdens de Dutch Design Week 2026

Hypes, signalen en trends

Ga je bezig met toekomstdenken, dan gaat het als snel over verschillende termen die net wat anders betekenen. Daarom nemen we je, aan de hand van voorbeelden, mee in de meest voorkomende concepten die te maken hebben met toekomstdenken:

• Hypes zijn snelle, tijdelijke pieken van aandacht. Ze komen razendsnel op en verdwijnen ook weer heel snel, zonder blijvende impact te maken. Een hype en een rage zijn hetzelfde. Denk aan de Labubu poppen uit 2018, of de Loombandjesrage.
• Signalen zijn concrete en recente voorbeelden van verandering die wijzen op een nieuwe behoefte, waarde of richting in de samenleving. Je vindt ze op het nieuws, op social media en op straat
• Trends zijn een zichtbare richting van verandering in waarden en behoeften binnen de samenleving. Trends ontstaan vanuit onderliggende drijfveren en worden zichtbaar in gedrag, producten en ontwikkelingen.

Binnen die trends bestaan er ook weer verschillende niveaus: microtrends (0 – 5 jaar), macrotrends (5 – 10 jaar) en mega trends (10-30 jaar). Is een trend langer dan 30 jaar gaande? Dan is het ‘gewoon de norm’.

Goed, een hoop theorie achter elkaar! Hoog tijd om het praktisch te maken, aan de hand van een ‘Toekomstdenken 101’-stappenplan. Komt ‘ie!

Toekomstdenken: een stappenplan

Stap 1: signalen spotten

Je start met het spotten van signalen. Dingen op het nieuws, op straat, op social media. Op het moment van het schrijven van deze blog zie je bijvoorbeeld steeds meer alcoholvrij assortiment, veel mensen op LinkedIn die de norm ‘doe je niet gezellig een wijntje mee?’ bevragen, en ‘reformer pilates’-studio’s poppen als paddenstoelen uit de grond.

Stap 2: waarden benoemen

Heb je een flink aantal signalen te pakken? Kijk dan naar je signalen, of in dit geval, de voorbeelden die we benoemden, en vraag je dan af: “waarom hebben is hier behoefte aan?” en “waarom gebeurt dit nu?”. Dan zie je dat de waarde ‘voor een gezond lichaam zorgen’ onder de signalen ligt.

Stap 3: clusteren maar!

Zijn de waarden scherp? Start dan met het clusteren van de signalen op basis van de waarden. Welke signalen passen allemaal bij dezelfde waarde? Verzamel alle knipsels, nieuwsberichten en post-its met signalen bij elkaar en zie hoe trends ontstaan: een cluster van signalen = een microtrend. In dit voorbeeldgeval zie je bijvoorbeeld de trend ‘bewust nuchter’ ontstaan.

Stap 4: scenario’s bedenken

Tijd om je fantasie te prikkelen, want in de vierde stap ga je bezig met toekomstscenario’s. Dit mag je best smeuïg verwoorden, want toekomstscenario’s zijn vaak extreem. Vanuit de trend ‘bewust nuchter’ kom je bijvoorbeeld op het scenario ‘dronkenschap is strafbaar’ of ‘koelkasten zijn zo slim dat deze alcoholhoudende dranken weigert’. Lauw biertje, anyone?

Stap 5: pas de scenario’s toe op jouw werkpraktijk

Stel dat je een campingeigenaar bent, en je gaat aan de slag met de trend ‘bewust nuchter’. Wat betekenen de scenario’s dan voor jouw werkpraktijk? Denk: een uitgebreid non-alcoholisch assortiment bij je campingrestaurantje, of speelse borden waarin je met humor mensen aanmoedigt om voor een alcoholvrije optie te gaan. In dit voorbeeld geven we manieren om een scenario aan te moedigen, maar je kunt het twee kanten op doen. Is er sprake van een scenario waar je de bibbers van krijgt? Dan kun je je ook afvragen: wat kun je doen om dit scenario te voorkomen?

And that’s how it’s done! Natuurlijk is dit een vrij uitgeklede uitleg van toekomstdenken, want de online aandachtsspanne wordt steeds korter (ha! Spot jij ook dit signaal?), maar we hopen je hiermee op weg te helpen. Wil je meer verdieping? Dan ben je van harte welkom bij onze training Visie en Toekomstdenken.