Ja, maar… 

“We zijn hier wel een serieuze organisatie”

2019, Esther van der Storm

 

Een kleine tien jaar geleden – het doet nog steeds een beetje pijn als ik eraan terugdenk – zat ik in een teamoverleg. Ik was net nieuw in de organisatie en op de agenda stond de bespreking van een lijvig document, met daarin de Tien Gouden Regels voor een goede samenwerking tussen collega’s. Ik vroeg me hardop af of deze regels niet snel in de digitale bureaula zouden verdwijnen. Mijn collega’s knikten instemmend, ik raakte duidelijk een snaar. En dus deelde ik mijn ideeën: “Kunnen we de regels niet levensgroot in ons kantoor ophangen in een ouderwetse gouden lijst? Of een Samenwerk Award introduceren voor de beste samenwerker van de maand?” 

 

Nu begonnen mijn collega’s wat ongemakkelijk te kijken. Er vloog direct een ‘ja, maar…’ over tafel. Een andere collega grapte dat hij wel kon horen dat ik net nieuw was; we waren hier wel een serieuze afdeling. Waarna de vergadering verder ging, over tot de orde van de dag. Hoewel dit al bijna tien jaar geleden is, kan ik me mijn gevoel nog goed voor de geest halen. Oef. In de teamvergaderingen die daarop volgden heb ik geen enkel creatief idee meer op tafel gegooid.  

 

Herkenbaar? Vast wel, want ideekillers komen in elke organisatie voor. Op het werk kiezen we het liefst voor het bekende en het veilige, want dan weten we ongeveer wat het resultaat zal zijn. Door ideeën te killen minimaliseren we zoveel mogelijk risico’s. Maar… tegelijkertijd zijn ideekillers de grootste vijand van innovatie en creativiteit in je organisatie. Want als je elk idee de nek omdraait, komt er never nooit échte verandering tot stand.

 

Hoe herken je ideekillers?

Het is dus belangrijk om ideekillers zoals de welbekende ‘ja, maar’ een halt toe te roepen. Maar dan moet je ze wel eerst kunnen herkennen. Ideekillers komen voor in verschillende vormen:

 

1.   Verbaal: “Dat hebben we al een keer geprobeerd, maar….”, “Daar hebben we geen budget voor”, “Zo doen we dat niet hier”, “Zet eerst maar even op papier”, “We komen er over een paar weken op terug”.

2.   Gedrag en lichaamshouding: Terwijl jij enthousiast je idee oppert, zitten je collega’s onderuitgezakt, hebben hun armen over elkaar, rollen met hun ogen of kijken alleen maar op hun mobieltje. 

3.   Persoonlijke overtuiging: De grootste ideekillers zitten vaak in je eigen hoofd. Ga maar eens na hoe vaak jij dingen hebt gedacht als: “Dat lukt me niet”, “Dit is vast een gek idee”, “Wat zal mijn baas/collega/partner wel niet zeggen als ik dit voorstel?” En gooi je daarna nog jouw idee op tafel.

 

Kortom: als het niet je collega’s zijn die je idee meteen afschieten, doe je het hoogstwaarschijnlijk zelf. Superzonde! Want juist als even alles mag, kom je tot nieuwe creatieve inzichten.

 

Hoe roep je ideekillers een halt toe? 

Stap 1: creëer bewustzijn. Laat je collega’s ervaren hoe schadelijk ideekillers zijn. Dat doe je bijvoorbeeld door een filmpje te tonen over het effect van ideekillers of door samen een lijst te maken met de ideekillers die in jullie organisatie veel worden gebruikt. Mijn favoriet om het effect van ideekillers heel duidelijk te maken is de volgende simpele oefening, die je bijvoorbeeld doet met je collega’s:

 

De Vakantie-oefening

Ga allemaal staan en vorm duo’s. Geef alle duo’s de opdracht om samen een vakantie te bedenken. Persoon 1 doet steeds een voorstel: “Laten we op vakantie gaan naar…”. Vervolgens mag persoon 2 daarop reageren, als elke zin maar begint met de woorden “ja, maar”. 

 

Zo’n gesprek loopt dan bijvoorbeeld zo:

 

 “Laten we op vakantie gaan naar Indonesië!”
“Ja, maar dat is zo lang met het vliegtuig. Ik haat vliegen!“
“Ja, maar dan nemen we toch een vlucht met overstap, kun je tussendoor even goed je benen strekken.”
“Ja, maar ik houd ook niet van pittig eten en dat hebben ze daar…”
 

 

Het zal je niet verbazen dat vrijwel geen enkel duo overeenstemming bereikt over de reis. Vervolgens doe je de oefening nog een keer, maar nu moet elke zin beginnen met “ja en”.  

 

“Laten we op vakantie gaan naar Indonesië!”
“Ja, en dan kunnen we meteen ook langs bij mijn oudtante in Bali!”
“Ja, en ik wil dan ook graag de Bromo beklimmen, dat lijkt me tof.”
“Ja, en zullen we dan ook leren surfen? Laten we lessen nemen!”

 

Voel je bij dit voorbeeld ook de energie van je scherm afspatten? De ‘ja en’-houding levert veel meer mogelijkheden op. Na het doen van deze oefening begrijpen mensen veel beter dat we vaker in de ‘ja maar’-stand zitten dan in de ‘ja en’-stand en wat het effect daarvan is, wanneer je op zoek bent naar nieuwe oplossingen.

 

Hoe hou je het vol? 

Nu je je collega’s bewust hebt gemaakt van het bestaan van ideekillers, betekent dit niet dat het niet meer voorkomt. Daarom is het belangrijk om er steeds weer aandacht voor te blijven vragen. Dat kan op een paar ludieke manieren: 

 

  • De Ideekiller Poster: deze leg je neer in vergaderzalen of hang je op groot formaat in een ruimte op. Op deze manier houd je iedereen bij de les. Ook zo’n poster ophangen in een vergaderzaal of op je thuiswerkkantoor? Bestel er dan eentje in onze webshop
  • Ja-maar Muntenpotje: Geef al je collega’s bij de start van een initiatief een zakje muntjes. Komt er een ideekiller uit iemands mond? Hoppa, munt in het potje! Is je zakje leeg? Dan heb je écht iets uit te leggen aan de rest van je collega’s. Een fantastische manier om vast te stellen hoe vaak we ideekillers uiten én om ze te blijven herkennen, zowel bij anderen als bij jezelf.
  • Ja-maar regels: Start elke vergadering, workshop of training door samen bewust stil te staan bij de ja-maar regels. Bespreek het effect van een ja-maar en spreek af dat je respectvol met elkaars ideeën omgaat. Zo houd je het bewustzijn in stand.

 

Ideekiller poster

 

Samengevat: ideekillers zijn snelle oordelen

Door die oordelen zo lang mogelijk uit te stellen en ruimte te geven aan gekke en wilde ideeën, gaat de creativiteit in jouw organisatie weer stromen. En dát leidt tot nieuwe en verrassende oplossingen, waar je anders nooit aan zou hebben gedacht. Benieuwd naar meer spelregels die helpen om de creativiteit te stimuleren? Lees dan onze blog met de gouden spelregels voor creatief denken, daarin vind je er nog veel meer! 

Ben je benieuwd hoe je leert hoe je met een groep in een creatief proces ideekillers buiten de deur kunt houden? Bekijk dan ons Creative Facilitator Programma, waarin we je leren hoe je groepen kunt helpen om buiten de gebaande patronen te denken, zónder ideekillers!